Gmina » sołectwa » Śródka-Strzyżmin

Śródka

         Dawniej mówiono o niej Schrodke lub Szrodka, dziś Śródka - bo o niej właśnie mowa - to niewielka wieś położona w zachodniej części Wielkopolski (przy szosie Kwilcz-Wróblewo) nad trzema jeziorami: Chrzypskim, Wielkim i Kuchennym. Należy do gminy Chrzyspko Wielkie i znajduje się w odległości 3 kilometrów od samego Chrzypska.
         Najdawniejsza wzmianka o Śródce pochodzi z 1389 roku, gdzie wymieniony został nie znany bliżej Tomasz ze Śródki. Kolejne dwie wzmianki o wsi pojawiły się w żródłach już w XV wieku (1445 i 1486 roku) - wiadomo z nich, że Śródka pozostawała wówczas w posiadaniu Mikołaja Jankowskiego, który był właścicielem pobliskiego Smylewa. Około 1580 roku miejscowość należała do Jana Pawłowskiego, a następnie przeszła w ręce rodziny Radomickich. W 1699 roku dobra Śródki zostały zakupione przez rodzinę Kurnatowskich. Najprawdopodobniej Śródka nie była jednak siedzibą właścicieli, którzy posiadając wiele innych rezydencji, traktowali nowy majątek jako jeden z folwarków.
         W 1763 roku poprzez małżeństwo Śródka przeszła w posiadanie przybyłej ze Śląska rodziny von Seydlitz-Kurzbach. Założycielem osiadłego we wsi rodu był Sigismund von Seydlitz (1725-1789), który ożenił się z córką poprzedniego właściciela - Konstantego Kurnatowskiego. W 1789roku Zygmunt von Seydlitz zmarł, a majątek po nim odziedziczył syn - Konastanty, ożeniony z Ludwiką Karoliną z Dziembowskich. W roku 1843 Konstanty von Seydlitz przekazał dobra Śródki, Strzyzmina i Orla synowi - Karolowi Konstantemu (1796-1890), który w 1844 roku ożenił się z Sewerymą Heleną i Emilią Stefanią z Dziembowskich (1822-1888), i właśnie z jego osobą wiązać nalezy budowę nowej, okazałej siedziby. Wzniesiono ją w Śródce w latach 1858-1861 według stylu neogotyckiego. Z inicjatywy kolejnego właściciela Gustawa Stefana Karola Konstantego von Seydliza (urodzonego w Śr ódce w 1847 roku), ożenionego w 1873 roku z Marią Augustą Herminą von Sander z majątku w pobliskich Charcicach, wprowadzono pewne zmiany we wnętrzach pałacu oraz w jego elewacji frontowej. Ostatnim posiadaczem dóbr w Śródce był Karol Ermann Otto Gustaw von Seydlitz (zm. 1944 roku), który władał nią do 1944 roku. Na początku XX wieku obszar majątku wynosi 988 ha. Znajdowała się na nim gorzelnia, zajmowano się hodowlą bydła rasy oldenburskiej. Po drugiej wojnie światowej dobra Śródki przeszły w ręce Skarbu Państwa, po czym zostały włączone do utworzonego na tym terenie państwowego gospodarstwa rolnego.
         Najbardziej warościowym zakątkiem Śródki jest niewątpiliwie pałac. Położony jest on na zachodnim skraju rozległego niegdyś parku krajobrazowego, na samej niemal krawędzi niewielkiego wzniesienia niewidocznego od strony drogi, lecz opadającego stromą skarpą po stronie wschodniej, w odległości kilku zaledwie metrów od tylniej ściany pałacu. Pałac jest utrzymany w stylu neogotyckim, murowaną, otynkowaną budowlą z elewacją frontową zwróconą w kierunku zachodnim. Posiada on charakterystyczny dla nurtu neogotyckiej architektury nieregularny kształt, który uzyskany został poprzez zestawienie ze sobą kilku zróżnicowanych wielkością części, przykrytych oddzielnymi, płaskimi dachami. Do niskiej, parterowej części środkowej, założonej na rzycie zblizonym do kwadratu, dostawiono od północy i południa dwa nierównej wielkości skrzydła boczne o prostokątnych rzutach, wysuwające się znacznie przed elewacją frontową i tylnią środkowej części pałacu. Do skrzydła południowego, niższego i węższego od strony południowej zaprojektowano niewielki, zamknięty wielobocznie pawilon ogrodu zimowego. Układ i kompozycję przestrzenną wnętrz pałacu dostosowano do jego bryły, a podział na wnętrza reprezentacyjne i mieszkalne przebiegał pomiędzy poszczególnymi jego częściami. Środkowa i południowa jego część zawierała pomieszczenia reprezentacyjne, północną zaś przeznaczono wyłącznie na mieszkania. Piwnice mieściły zaplecze gospodarcze a także kuchenne. Z zewnątrz pałacu prowadziło do niej zejście przez aneks przy tylniej ścianie budynku, a z wnętrza pałacu wiodły dwie klatki schodowe. Główne wejście budynku prowadziło do obszernego hallu, z którego wiodły drzwi do przyległych pomieszczeń i do klatki schodowej, która umieszczona była w południowym narożu tylnej części pomieszczeń. Część środkową zajmowało duże, kwadratowe, oświetlone dwoma oknami pomieszczenie, które pełniło funkcję jadalni. Ponad połowę skrzydła południowego wypełniała sala balowa położona znacznie wyżej od pozostałych wnętrz. Oświetlały ją trzy wychodzące od południa okna. Ściany tej sali przesłonięte były w dolnych partiach boazeriami, opracowanymi tak samo jak ozdobna stolarka drzwiowa. Zarówno ściany jaki i strop obiegała dekoracja o motylach roślinnych. Pomalowana w sposób imitujący drewno. Sala połączona była ze schodami przylegającymi do kredensu i z umieszczonym z przodu salonem, który otiwrał się od pawilonu zimowego. Podobnie jak skrzydło północne, także górna część przeznaczona była na pokoje mieszkalne. Prawie całe wnętrze pałacu pokrywały liczne ozdoby rzeżbiarksie, które jednak najbogatsze formy uzyskały na parterze. Dopiero na poczatku XX wieku pałac został przebudowany przez nowego właściciela Gustawa Karola Stefana von Seydlitza. Przebudowano wówczas całą frontową część pałacu, a wcale nienaruszone pozostało jedynie skrzydło północne. Zbudowano nowy taras i nowy ganek, który poprzedzały murowane, rozszerzające się ku dołowi schody. Przypuszcza się, że przeprowadzona w początkach XX wieku przebudowa miała na celu uczynienie budowli bardziej reprezentacyjną. Ganek miał podkreślić okazałość pałcu, ponieważ roli tej nie spełnił poprzedni taras - weranda. Z tego powodu wyrzeźbiono w zwieńczeniu wyższego skrzydła północnego dekoracyjny herb Seydlitzów. Przebudowa objęła równiez wnętrza: przebito drzwi z sali balowej na nowo zbudowany taras.
         Wzniesiona w latach 1858-1861 rezydencja Seydlitzów w Śródce jest jedną z najbardziej reprezentacyjnych budowli odwołujących się do tradycji średniowiecza w Wielkopolsce. Dekoracje i opracowanie elewacji oraz ukłąd wnętrz wskazują na wysokiej klasy architekta, który może należeć do twórców wywodzących się z berlińskiego środowiska architektonicznego, z kręgu K. F. Schinkla. W ostatnich latach pałac przeszedł w ręce prywatne i został odrestaurowany.
         Na zachodzie pałac sąsiaduje przez szosę z gospodarstwem rolnym z połowy XIXw, a wschodnią jego stronę otacza park o powierzchni 2,7 ha. Rosną tam dęby o obwodach dochodzacych do 510 centymerów. Nieopodal szosy prowadzącej do Chrzypska znajduje się również opuszczony budynek, który kiedyś spełniał rolę kostnicy. W 1933 roku profesor Józef Kostrzewski odkrył w okolicach Śródki 12 grobów, pochodzących z epoki brązu. W czasie badań, które przeporwadzono w odkrytych grobach znaleziono sporo fragmentów naczyń.

drukuj