Gmina » sołectwa » Chrzypsko Wielkie

Chrzypsko Wielkie

         Chrzypsko Wielkie to wieś leżąca nad wielkim jeziorem o tej samej nazwie, na południowy wschód od Sierakowa. Najwcześniejsz znana nam wzmianka mówiąca o Chrzypsku datowana jest na 1393 rok. Uważa się, że parafia w Chrzypsku Wielkim jest jedną z najstarszych w regionie. Jej powstanie przypisuje się prawdopodobnie na drugą połowę XII w. Nazwa Chrzypsko pochodzi od chrzepów, czyli grzbietów wzgórz. Nazwa wsi ulegała kilkakrotnie zmianie: 1393 Krzipsko, 1401 Maior Chrzipsko, 1419 Chrzibsko, 1448 Chrzypsko Maius, 1476 Magna Chrzypsko. Duża wioska, jaką niewątpliwie jest Chrzypsko Wielkie, zamieszkana była już od bardzo dawna. Świadczy o tym znalezienie w jej okolicy śladów osadnictwa pochodzących z czasów kultury łużyckiej. Jako osada Chrzypsko znane było już w XIII wieku. Już wtedy mieszkańcy stawiali zbrojny opór najeżdżającym ich ziemie zagonom krzyżackim, które gęsto zapuszczały się w te rejony łupiąć dobytek oraz uprowadzając w niewolę miejscową ludność. W tamtym okresie Chrzypsko rozwijało się będąc ciąle w cieniu osławionego Sierakowa, stanowiącego wówczas jednak główny ośrodek oporu przeciw najazdom krzyżackim. W Chrzypsku rozwijało się rusznikarstwo, które wykorzystywało bartdzo dobrą koniukturę na sprzęt wojenny. Oprócz rusznikarzy swoje warsztaty zakładali tu również i inni rzemieślnicy, jak na przykład kowale czy też kołodzieje. To między innymi w wyniku ich pracy Chrzypsko stało się już wkrótce zasobną osadą i mimo, że leżało na uboczu traktatu handlowego to jednak chętniej było odwiedzane przez kupców, którzy wymieniali tu żelazo, sukno i inne artykuły w zamian za zboże i mięso handlowe. Większego znaczenia Chrzypsko znaczenia nabrało Chrzypsko około 1590 roku kiedy to Sieraków stał się własnością Piotra Opalińskiego. Bardzo szybko osada rozrosła się pod każdym względem, stając się dużą jak i ówczesny okres dość zamożną wsią. W wyniku rozbiorów państwa polskiego Chrzypsko Wielkie znalazło się pod panowaniem pruskim. Niewola ta zakończyła się dopiero w pierwszych dniach 1919 roku, dzięki zwycięskiemu Powstaniu Wielkopolskiemu. Wtedy to znaczna część Wielkopolski, w tym także Chrzypsko Wielkie, została oswobodzona spod ponad wiekowej pruskiej katorgi. Druga wojna światowa przyniosła tym ziemią okupację hitlerowską. W styczniu 1945 roku, po pięciu latach niedoli zwycięska ofensywa wojsk radzieckich i towarzyszącym im oddziałom Wojska Polskego wyzwoliła Chrzypsko Wielkie i jego okolice.
         Chrzypsko Wielkie posiada wiele miejsc wartych zwiedzenia. Najciekawszym z nich jest niewątpliwie kościół Św. Wojciecha. Jest on jedynym z ostatnich kościołów Wielkopolski, który został zbudowany w stylu gotyckim. Zbudowano go w latach 1600 - 1609, w stanie prawie nie zmienionym przetrwał do naszych czasów. Nie jest to jednak najstarszy kościół jaki istniał we wsi. Pierwszy kościół założony został zapewne przez rodzinę Chrzypskich już w XV wieku. Pierwsza udokumentowana wzmianka dotycząca tego kościoła pochodzi z 1470 roku. Był to z pewnością kościół drewniany, który w ciągu XVI wieku albo bardzo podupadł albo też został zniszczony w wyniku pożaru, albowiem już na początku XVII ówcześni dziedzice Chrzypska Wojciech i Stanisław Chrzypscy wznieśli w jego miejsce nowy, murowany kościół z palonej cegły. U schyłku XVIII wieku kościół popadł w znaczną ruinę i odbudowano go dopiero dzięki staraniom ówczesnego plebana Telesfora Kwileckiego. Jeszcze w połowie XVIII w kościele znajdowały się nagrobki rodziny Chrzypskich, które jednak zostały z niego prawdopodobnie w czasie remontu w roku 1785 wyrzucone. Obecny kościół jest budynkiem póżnogotyckim, posiada jedną nawę, z tróbocznie zamkniętym prezbiterium, z zakrystią i kruchtą przebudowaną od strony północnej. Strop kościoła jest drewniany. W głównym ołtarzu złożonym z części pochodzących z XVII i XVIII wieku mieści się obraz Św. Wojciech, patrona kościoła, namalowany w roku 1863 a odnowiony w 2001. Dwa boczne ołtarze złożone są z części wykonanych na przełomie XVII i XVIII wieku. W prawym ołtarzu stoi barokowa figurka Św. Józefa z Dzieciątkiem Jezus a w lewym jedna z najcenniejszych rzeźb gotyckich w Wielkopolsce - figurka Matki Boskiej z Dzieciątkiem, tzw. "Matka Boska na lwie", pochodząca z około 1360 roku Baldachim nowej ambony jest ozdobiony figurkami świętych i aniołków z pierwszej połowy XVIII wieku. Na ścianach wiszą zabytkowe obrazy - "Matka Boska adorująca Dzieciątko Jezus " , "Św. Wojciech i Św. Stanisław" - obraz, który prawdopodobnie kiedyś znajdował się w głównym ołtarzu - pochodzący z XVII wieku. Nad wejściem do kruchty znajdują się dwie tablice pamiątkowe poświęcone Franciszkowi i Teresie Kwilickim. Ich powstanie datuje się na koniec XVIII wieku. W kościele w Chrzypsku Wielkim znajdują się także zabytkowe organy; niestety obecnie są w złym stanie. Kościół uważany jest za jeden z bardziej interesujących w całej okolicy. Jego współczesny stan określa się raczej jako dobry.

Kościół parafialny w Chrzypsku W.
Matka Boska na Lwie

         Kolejnym zasługującym na szczególną uwagę jest powstały na początku XX wieku pałac. Zbudowano go dla Wilhelma Kothe. Od lat 30-tych do 1952 roku pałac ten należał do rodziny Dobrowolskich. W 1952 roku jego właścicielem stała się Gminna Spółdzielnia w Chrzypsku.Pałac jest budynkiem o cechach neoklasycystycznych. W 1976 roku przeszedł on gruntowny remont, który zmienił jego dany wygląd. Zmieniony został układ wenętrz, dobudowano nowy parterowy pawilon. Pałac wzniesiony został na rzucie prostokąta, jednak jego układ konstrukcyjny w znacznym stopniu uległ przekształceniom. Bezposrednio z pałacem sąsiadują również gruntownie przebudowane budynki dawnego folwarku, w których obecnie znajdują się pomieszczenia będące w użytkowaniu Gminnej Spółdzielni Chrzypsko.
         Ciekawą ze względu na swoją historię i architekturę również znajdującą się na terenie Chrzypska stacja kolejowa. Wzniesiona została zapewne w latach 1907 - 1908, jest typowym budynkiem stacyjnym tego okresu. Budynek przetrwał w pierwotnej, niezmiennej formie. Jego fundamenty i ściany wymurowane zostały z cegły ceramicznej. Wnętrze zostało całkowicie otynkowane, z zewnątrz jedynie częściowo. Wewnątrz, na parterze znajdowały się magazyny, kasa i paczkownia, natomiast na piętrze usytuowane było mieszkanie zawiadowcy stacji. Niewątpliwie na jej niekorzyść przemawia brak zabytkowego wyposażenia. Ogólny stan stacji delikatnie ujmując można określić jako niezadawalający.
         Z Chrzypskiem związane jest kilka legend, z których najciekawszą jest chyba ta dotycząca Jeziora Chrzypskiego. Według tej legendy na obszarze jeziora znajdowało się niegdyś miasteczko. W owym miasteczku odbywały się co pewien czas targi, na które przybywała tajemnicza staruszka. Pewnego razu staruszka ta przybyła na targ z zamiarem zakupu świni. Jednak kupiec, od którego chciała nabyś zwierzę był dla niej bardzo niemiły. Twierdził, że babcia ma za mało pieniędzy. I wtedy owa staruszka sprawiła to co obiecała - w wyniku rzuconej klątwy, całe miasteczko zalała woda. aż do dziś widoczna jest gdzieś w oddali na jeziorze droga z kamieni. Niektórzy ludzie opowiadają również, iż do dziś słychać jeszcze bicie dzwonów zatopionego kościoła. Nie którzy mocno wierzą w tą opowieść, łącząc z nią różne fakty. Podaje się przykład pewnej starszej kobiety, która usłyszała trzy bicia dzwonów, po nastepnych trzech dniach zmarł jej mąż.

Nieczynna stacja kolejowa w Chrzypsku W.
     
Przedszkole "U Reksia" w Chrzypsku W.


drukuj